Historia Parafii Wniebowstąpienia Pańskiego

Historia obecnego kościoła ewangelicko augsburskiego pod wezwaniem Wniebowstąpienia Pańskiego w Warszawie sięga 1902r. Wówczas, na skraju tzw. Pola Mokotowskiego, stanowiącego od dawna wojskowe tereny ćwiczebne architekt, Wiktor Junosza-Piotrowski wzniósł obok kompleksu koszarowego cerkiewną kaplicę pw. św. Piotra i Pawła. Podczas I wojny światowej niemieckie władze okupacyjne zamknęły kaplicę. Po odzyskaniu niepodległości, decyzją Ministerstwa Spraw Wojskowych z dn. 18 maja 1920r. przyznano ją ewangelikom. Konsystorz, w związku z powołaniem urzędu naczelnego kapelana wyznania ewangelicko-augsburskiego Wojska Polskiego postanowił urządzić w przyjętej świątyni Ewangelicki Kościół Garnizonowy. Ówczesne władze Kościoła Prawosławnego nie wnosiły żadnych pretensji. Dokonano więc adaptacji świątyni. Uroczystość otwarcia i poświęcenia nowej świątyni miała miejsce 9 stycznia 1921r. , z udziałem superintendenta generalnego Kościoła Ewangelicko Augsburskiego ks. Juliusza Burschego. W asyście ksiądz radcy Augusta Lotha i księdza prefekta Adolfa Rondthalera, ks. Bursche dokonał instalacji pierwszego naczelnego kapelana WP dla wyznania ewangelicko-augsburskiego, ks. sen. płk Ryszarda Paszko. (1878 – 1939).

 

Do 1923r. Ewangelicki Kościół Garnizonowy przy ulicy Puławskiej 2/4 odbywały się również nabożeństwa dla wojskowych ewangelicko reformowanego, przeniesione następnie do kościoła na Lesznie. Dla ewangelików wyznania ewangelicko-augsburskiego. Był to jedyny kościół garnizonowy w drugiej Rzeczpospolitej, służący za miejsce nabożeństw i obsługi duszpasterskiej żołnierzy i ich rodzin. Jego administrator, ks. sen. płk R. Paszko, rozwinął wszechstronną działalność na rzecz wyznawców w mundurach. Powołał miedzy innymi do życia Koło Opieki nad Żołnierzem Ewangelikiem, zorganizował i wyposażył świetlicę i bibliotekę, a z czasem herbaciarnię w budynku parafialnym. Za zasługi na polu duszpasterstwa w armii, w 1924r. ks. Paszko został odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polonia Restituta). Niestety, nadwątlone w czasie wojny zdrowie nie pozwoliło mu dokończyć dzieła które rozpoczął. 30 września 1929r. ks. Sen. Ryszard Pyszko przeszedł w stan spoczynku. Jego miejsce zajął ks. Płk Józef Mamica (1877 – 1940), godzący równocześnie obowiązki kapelana poznańskiego. Nowy kapelan był autorem "śpiewnika i modlitewnika dla Ewangelików w Wojsku Polskim", wydanego nakładem Wojskowego Instytutu Naukowo-Wydawniczego z Warszawie. 5 lutego 1930r. na stanowisko naczelnego kapelana WP powołany został ks. sen. płk Feliks Gloeh (1885 – 1960), wcześniej pierwszy etatowy prefekt religii ewangelickiej gimnazjum zborowym im. Mikołaja Reja. Od 1920r. był redaktorem i wydawcą "Głosu Ewangelickiego", a od 1924r. dodatku do tego pisma, zatytułowany "Na Wyżyny". Za jego czasów w kościele zawieszono dzwony które poświęcono 14 września 1930r. Ksiądz Gloeh rozwijał akcję odczytową, organizował spotkania młodzieży wojskowej, kontynuując pracę poprzedników. W tym okresie znacznie wzrosła liczba uczestników nabożeństw, w tym osób cywilnych i dzieci uczęszczających do Szkółki Niedzielnej. W latach 1931-1934 architekt Edgar Norverth przebudował sylwetę kościoła. Przeprojektowania wnętrza dokonał arch. Teodor Bursche, dekoracje ścienne, freski, obrazy wykonali artyści, malarze Akademii Sztuk Pięknych z Wilna: Hoppen, Prof. Kazimierz Kwiatkowski i st. Asystent Leonard Torwirt. Uwieńczeniem zmiany kompozycji wnętrza było zainstalowanie 24-głosowych organów. W uroczystości ich poświęcenia, 29 marca 1936r., uczestniczyli między innymi: minister komunikacji – płk Juliusz Urlych i prezes Kolegium Kościoła Ewangelicko Augsburskiego Świętej Trójcy – senator Józef Evert.

 

Dzieje Ewangelickiego Kościoła Garnizonowego brutalnie przerwał wybuch II wojny światowej. Po zburzeniu cywilnej świątyni przy ul. Królewskiej, jej funkcje przejął kościół przy ul. Puławskiej, jednak na krótko. Okupanci przejęli obiekt, usuwając z niego wszelkie oznaki polskości, takie jak tablice poświęcone pamięci poległych w walce o niepodległość. Sam kościół przetrwał do wybuchu Powstania Warszawskiego. Wtedy podzielił los całego miasta.

 

Po działaniach wojennych, z inicjatywy ks. sen. płk Feliksa Gloeha, ukonstytuował się komitet odbudowy, który zajął się zbieraniem funduszy. Na czele komitetu stanął gen. Bryg. Juliusz Rómmel. W składzie komitetu znaleźli się też: gen. Bryg. Leon Bukojemski, prof. Jerzy Loth, dr Jan Wedel, inż. Teodor Bursche, mgr Konstanty Potocki, Gustaw i Jerzy Palowie, prof. Franciszek Wilder i wielu innych.

 

Odbudowe wg projektu inż. Arch. Teodora Burschego powierzono ewangelikowi Andrzejowi Wiedigerowi. Fundusze pochodziły z Ministerstwa Obrony Narodowej z kredytów zaciągniętych w Banku Gospodarstwa Krajowego i Komunalnej Kasie Oszczędności oraz z dobrowolnych wpłat wiernych. 3 września 1947r. kościół był już odbudowany w stanie surowym.

 

Po przywróceniu w lutym 1947 r. duszpasterstwa wojskowego, na stanowisko zastępcy naczelnego kapelana WP wyznania ewangelicko-augsburskiego, ks. sen płk Feliksa Gloeha , powołano ks. Kpt. Karola Messerschmidta (1905-1991). Obaj duchowni dokończyli budowę kościoła, a następnie wyposażyli go w niezbędne sprzęty sprowadzone ze zrujnowanych kościołów ewangelickich we Wrocławiu.

 

Gdy w maju 1950r. rozwiązano duszpasterstwo wojskowe, odbudowany kościół przekazano Konsystorzowi Ewangelicko-Augsburskiemu. Ten powierzył nad nim opiekę dotychczasowemu zastępcy naczelnego kapelana, ks. Karolowi Messerschmidtowi. Na bazie Ewangelickiego Kościoła Garnizonowego została zorganizowana w Warszawie druga cywilna parafia Kościoła Ewangelicko–Augsburskiego. Jej proboszczem został wybrany 25 maja 1952r. ks. Karol Messerschmidt. Administrator parafii w latach 1950-1952 pełnił funkcję seniora diecezji, a w latach 1954-1957 był konseniorem. Ks. sen. K. Messerschmidt był inicjatorem i patronem przebudowy plebanii w Węgrowie na Dom Opieki "Sarepta". Po przejściu pierwszego proboszcza na emeryturę w kwietniu 1975r. funkcję kolejnego pełnił wybrany na ten urząd ks. Bogusław Wittenberg (1928-1994). 1 stycznia 1984r. dotychczasowa II Parafia Ewangelicko-Augsburska w Warszawie przejęła nazwę Parafii Ewangelicko-Augsburskiej Wniebowstąpienia Pańskiego. Proboszcz wraz z Radą Parafialną rozpoczął modernizację świątyni oraz budowę nowoczesnego i funkcjonalnego domu parafialnego. Zastąpił on wykorzystywany od 1945r. barak będący po wojnie ostoją dawnego Gimnazjum Zborowego im Mikołaja Reja. Nowy dom parafialny oddano do użytku w 1990r. W 1991r. w kościele Wniebowstąpienia Pańskiego, z inicjatywy ks. Wittenberga rozpoczęły się comiesięczne nabożeństwa ekumeniczne. Odbywają się w każdy pierwszy poniedziałek miesiąca. W marcu 1994r. rozpoczęła działalność Parafialna Komisja Diakonii.

 

W 1994r. artysta plastyk i konserwator Joanna Wyszomirska-Tiunin dokonała generalnej konserwacji malowideł w prezbiterium kościoła. 25 października 1995r. w kościele Wniebowstąpienia Pańskiego odprawiono uroczyste nabożeństwo z okazji podpisania deklaracji o wspólnocie ołtarza i ambony pomiędzy Kościołami: Ewangelicko-Augsburskim, -Reformowanym i –Metodystycznym. W 1995r. na urząd proboszcza wybrano ks. Adama Pilcha. Każdy dzień dopisuje historię parafii. W 2000r. w kościele położono nową posadzkę. W 1995r. reaktywowano Ewangelickie Duszpasterstwo Wojskowe a w kościele Wniebowstąpienia Pańskiego odbywają się również uroczystości patriotyczno-wojskowe.